3. Op zoek naar achtergronden
Hoe kun je zo maar als burger van het ene moment op het andere niets meer te vertellen hebben? Verbazing, verbijstering alom. Wat gebeurt hier? Hoe is het mogelijk dat de overheid decreten uitvaardigt en ambtenaren op pad stuurt om gezonde dieren eerst ‘’verdacht’’ te verklaren en ze daarna te doden en te vernietigen? En hoe kan het dat, zoals na enkele uitbraken gebeurde, gezonde dieren bij wijze van noodmaatregel eerst een vaccin krijgen toegediend om ze vervolgens alsnog te doden?
Ik ging kort nadat we als hobbymatige houders van landbouwhuisdieren bijeen waren gekomen voor de oprichting van een belangenvereniging *), op zoek naar de achtergronden van de plotselinge, bizarre wending in onze idylle op het platteland. Toen de tragedie ten einde was, werden we door het ministerie van LNV uitgenodigd voor een evaluatie. De regionale bijeenkomsten waaraan we deelnamen, waren interessante ontmoetingspunten voor lotgenoten.
”We waren de allereerste in Europa die vaccinatie afschafte”
Ook sprak ik destijds uitvoerig met Tjirk van der Ziel, student aan Wageningen Universiteit, bezig met een promotieonderzoek. ‘’De overheid roofde de driehoek leeg’’, vatte Van der Ziel de strooptocht van de staat samen. In een interview op 29 november 2003 met het Deventer Dagblad zei hij, terugblikkend: ‘’We waren het allereerste land in Europa dat vaccinatie afschafte. We hoefden dat niet, we wilden dat zelf.’’
Van der Ziel verwees naar handelsdeals die voorafgaand aan de mkz-uitbraak waren gesloten. Onder meer over de afzet van kalfsvlees van de VanDrie Group naar Japan. Die deals zouden een belangrijke druk hebben gezet op maatregelen om Nederland weer zo snel mogelijk mkz-vrij te krijgen. ‘’We hebben ons te veel laten leiden door mogelijke afzetmarkten buiten Europa’’, stelde de Wageningse onderzoeker vast. ‘’Terwijl achteraf is gebleken dat onze export naar landen als Amerika, Japan, Korea heel gering is. Die extra export is nooit van de grond gekomen.’’
Nu, een kwart eeuw later, lees ik het allemaal terug. Om mij heen ordners vol met knipsels, herinneringen aan en beschrijvingen van een periode die stijf stond van de emoties. Een klein berichtje in het Reformatorisch Dagblad van 18 april 2001 springt eruit. De producent en exporteur van kalfsvlees VanDrie Group vroeg enkele dagen voor de laatste uitbraak in Wijhe om steun van de overheid. ‘’De gotspe’’, denk ik.
Steen in de maag
Ik probeer grip te krijgen op het proces, de besluitvorming. Zonder uiteraard de trauma’s te negeren. Nog altijd hebben houders van dieren die hun koeien, varkens en schapen moesten afstaan, daar last van. Ze voelen een steen in de maag als ze terugdenken aan de gebeurtenissen in het voorjaar van 2001. Dat geldt voor de commerciële veehouders die hun vee verloren, voor de talrijke hobbymatige houders van runderen, varkens, schapen en geiten die niet snapten waarom de staat hun dieren kwam doden, en voor de herders die hun kudde met schapen van zeldzame rassen kwijt raakten.
Het kost weinig moeite om alle emoties weer naar boven te laten komen. Analyseren helpt om het hoofd koel te houden. En om vast te stellen dat er zich zowel een niet eerder vertoond schandaal in de voedselketen heeft voorgedaan, als ook een kortstondige periode van een groot democratisch tekort.
Evaluatie Ministerie LNV
Ik leg mijn inzichten op basis van een grote hoeveelheid bronnen naast de evaluatie die het Ministerie van LNV al in 2001 ten tijde van de crisis en kort daarna liet uitvoeren door de B&A groep (Beleidsonderzoek & Advies, gevestigd in Den Haag). De verschillen zijn groot. Toch is de evaluatie ook nu weer lezenswaard. Al is het maar als context voor hetgeen destijds niet gezegd mocht worden. Het was immers een periode vol verdraaide feiten, halve waarheden, regelrechte leugens. Het regeren per decreet ging gepaard met een hoop desinformatie. Geen woord daarover in het evaluatierapport dat op 15 maart 2002 verscheen. Dat valt op.
*) De Nederlandse Belangenvereniging van Hobbydierhouders is 2001 opgericht in Welsum. De vereniging heeft door deel te nemen aan ontelbare overleggen geijverd voor uitzonderingen van hobbymatig gehouden landbouwhuisdieren in de wet- en regelgeving, onder meer op het gebied van dierziektebestrijding. Dat heeft geleid tot een aanpassing van draaiboeken voor mond-en-klauwzeer, klassieke varkenspest en vogelgriep. De vereniging hield in 2020 op te bestaan.
Je kan de inhoud van deze pagina niet kopiëren