lees het boek

Macht

in tijden van mond- en klauwzeer

Een terugblik op de Nederlandse mond- en klauwzeercrisis in het vroege voorjaar van 2001. Een periode waarin de democratische rechtsorde binnen de kortste keren op ‘’uit’’ stond. Maatregelen leidden tot de dood van ruim 200.000 gevaccineerde dieren. Een aantal dat op geen enkele wijze in verhouding stond tot de hoeveelheid besmette dieren. Al snel rees de twijfel: mocht dat wel? Dieren zo massaal doden en vernietigen, niet om een dierziektecrisis te bestrijden, maar om een landbouwcrisis te voorkomen? In dit boek beschrijft Jinke Hesterman hoe één belang, met gebruikmaking van gemankeerde en dubieuze argumenten, de doorslag kon geven.

Beoordeel het boek Download het boek

De verbazing van destijds, de kennis van nu

De verbazing van destijds, over duistere bevelen, het regeren per decreet.
“Vanaf Brusselse burelen lanceert een anoniem Permanent Veterinair Comité, waarvoor wij nooit democratisch hebben gekozen, het duistere bevel dat wij grote aantallen op zich gezonde dieren moeten doden. En wij volgen dat bevel nog op ook, blijkbaar in de lamleggende overtuiging dat verzet tegen zo’n bureaucratische kolos nauwelijks zin heeft. (…) Ik begrijp nog steeds niet op grond van welke juridische wet we verplicht zijn zo te handelen. Om over een zedelijke wet nog maar niet te spreken.” (Jan Terlouw, 29 maart 2001)

De kennis van nu, over het democratisch tekort en de alomtegenwoordige lobby van het agro-industriële complex.
”Enorme aantallen dieren zijn gedood, niet om een ziekte te bestrijden, maar om de export van vlees en melk veilig te stellen. Het zou goed zijn als bedrijfsleven en overheid, inclusief het parlement, 25 jaar na dato het democratisch tekort onder ogen zien, fundamentele vragen alsnog beantwoorden, en wetgeving aanpassen. Niet in de laatste plaats omdat anders een herhaling van wat zich heeft voorgedaan, allerminst is uitgesloten” (Jinke Hesterman,  21 maart 2026)

In de schijnwerpers

Laurens Jan Brinkhorst

Over twijfelen en beslissingen nemen

‘’Voordat je beslissingen neemt, twijfel je natuurlijk. Van de twintig beslissingen die je neemt zijn er altijd een of twee niet goed, of gedeeltelijk goed. Maar als je niet bereid bent om dat te accepteren, moet je geen beleidsmaker worden. Je zou volstrekt gebiologeerd worden door je feilen. Als ik een beslissing genomen heb, twijfel ik niet meer. Ik probeer wel uit te stralen dat ik het naar beste vermogen heb gedaan. En ik ben altijd bereid om te erkennen dat ik het verkeerde heb gedaan.'' (NRC, 24 maart 2001)

Gerard Doornbos

Over individueel belang en exportbelang

,Als we de dieren niet doden, worden nog veel meer veehouders de dupe, want dan komt de export langdurig in gevaar. We kunnen het individuele belang niet opofferen voor de lange termijn.'' (NRC, 17 april 2001)

David Byrne

Over vaccinatie

‘’Het besluit met betrekking tot Nederland voorziet in "onderdrukkende vaccinatie". Dit houdt in dat dieren worden gevaccineerd, in afwachting van hun preventieve slachting en vernietiging, om verdere verspreiding van het virus te voorkomen. Deze vaccinatiemethode is nuttig wanneer er onvoldoende capaciteit is om deze slachting en vernietiging snel genoeg uit te voeren om verdere verspreiding van de ziekte te voorkomen. Nederland bevindt zich in deze ongelukkige situatie en de Commissie en de lidstaten hebben begrip voor deze situatie. Het is dan ook volkomen terecht om vaccinatie onder deze omstandigheden toe te staan. Omdat de betreffende dieren echter gedood en afgemaakt zullen worden, brengt dit het aloude Nederlandse beleid van non-vaccinatie niet in gevaar.’’ (Verklaring van Byrne in het Europees Parlement, 3 april 2001)

Het boek in vogelvlucht

De feiten

Mond- en klauwzeer is een zeer besmettelijke dierziekte. Na een succesvolle vaccinatiecampagne was deze ziekte eind jaren zestig van de vorige eeuw vrijwel uitgebannen uit Nederland. Begin jaren negentig besloot de Europese Unie de exporteurs van vlees en melk van dienst te zijn door een vaccinatieverbod in te stellen. Dat leidde tot een groot drama toen de ziekte in 2001 terugkeerde.

De analyse

Door het toepassen van noodvaccinaties kreeg de Nederlandse overheid de ziekte snel onder controle. Maar over wat er met het gevaccineerde vee moest gebeuren, was niet goed nagedacht. Uiteindelijk zijn ruim 200.000 gezonde dieren gedood en vernietigd. Landbouwminister Brinkhorst volgde het advies van de exporteurs van melk en vlees.

De conclusie

Het zou goed zijn als bedrijfsleven en overheid, inclusief het parlement, 25 jaar na dato het democratisch tekort van destijds onder ogen zien, fundamentele vragen alsnog beantwoorden, en wetgeving aanpassen. Niet in de laatste plaats omdat anders een herhaling van wat zich heeft voorgedaan, allerminst is uitgesloten.

Jinke Hesterman

Journalist en blogger dierenwelzijn

De auteur van dit boek is Jinke Hesterman, journalist, twintig jaar lang hoofdredacteur van het landelijk kennisnetwerk Levende Have en auteur van diverse boeken over dieren en dierenwelzijn. Direct na de mond- en klauwzeercrisis van 2001 schreef ze voor kinderen en volwassenen het verhaal De terugkeer van Willy en René. De meest recente publicaties zijn Dierenwelzijn, de wet en natuurlijk gedrag (2021), Dierenwelzijn, de wet en onze democratie (2023) en Naar een dierwaardige samenleving (2024). Levende Have hield in 2024 op te bestaan.