Direct na de MKZ uitbraak van 2001 ontstond er vanuit het getroffen gebied in Nederland een krachtige beweging van boeren en burgers: ‘’Ent Europa’’. De initiatiefnemers, onder wie Diet en Aartje Bredenoord uit Welsum, dachten de wind in de zeilen te hebben. De Europese Richtlijn 85/511 ging op de helling, waardoor het mogelijk werd bij een volgende MKZ-uitbraak de dieren in te enten zonder ze daarna te doden. Waar echter geen oplossing voor kwam was de afzet van producten van gevaccineerde dieren. Volgens Diet Bredenoord durfde de zuivel- en vleesindustrie de discussie rond de productafzet na vaccinatie niet aan.
Wake-up call
In de jaren die volgden veranderde er weinig. Het bleef rustig aan het MKZ-front. De zorgen waren er nog steeds, maar de ziekte keerde niet terug. Tot 10 januari 2025. Er deden zich uitbraken voor in Duitsland, Hongarije, Slowakije. Een wake-up call. Reden voor de PR-afdeling van de EU om eens een interview te maken met het hoofd van de eenheid diergezondheid, de DG SANTE Francisco Reviriego Gordejo. De Griek, van oorsprong dierenarts, behoort duidelijk tot de technocraten. Hij heeft het vooral over boeren, producenten en de economische gevolgen van een MKZ-uitbraak. Het non-vaccinatiebeleid is nog altijd springlevend. Met uitzondering van noodvaccinatie. ”De EU heeft een van de grootste antigeenbanken ter wereld die voor dit doel snel kan worden omgezet in gebruiksklare vaccins tegen MKZ. Dit is een beproefde manier om het virus te temmen en verdere risico’s te verminderen.”
Dierartsen willen af van star non-vaccinatiebeleid
Zijn collega-dierenartsen zijn er niet gerust op. De Federation of Veterinarians of Europe (FVE) hield op 27 juli 2026 samen met de organisatie Animal Advocacy & Food Transition (AAFT) een conferentie voor het Europees Parlement, waar ze de ware kosten van het non-vaccinatiebeleid aan de orde stelden onder het motto: investeer in preventie en verminder de noodzaak van het massaal doden van dieren. Ze zetten vaccinatie tegen onder meer mond- en klauwzeer terug op de Europese agenda. Er moeten preventieve vaccinatieprogramma’s komen. En ”handelsregels die noodvaccinatie mogelijk maken zonder onnodige verstoring van de markt”. Ze baseren zich op nieuw bewijs dat preventieve vaccinatie een veel grotere rol zou moeten spelen bij de bestrijding van grensoverschrijdende dierziekten in Europa. De Europese federatie van dierenartsen FVE heeft oog voor handelsbelemmeringen, maar internationale overeenkomsten kunnen die volgens deze organisatie verminderen.
Valerie Jonckheer-Sheehy, senior adviseur bij Caring Vets, zei: “De Europese wetgeving erkent dat dieren wezens met gevoel zijn. Dat is vastgelegd in artikel 13 van het VWEU. Toch schrijft onze wet bij ziekteuitbraken voor dat doden de eerste reactie is, en worden alternatieven behandeld als een uitzondering in plaats van als een te volgen weg. Het doden van gezonde dieren zou een uiterste redmiddel moeten zijn dat wettelijk is vastgelegd, en niet afhankelijk moeten zijn van vrije keuze.”
Artikel 13 luidt: Bij het formuleren en uitvoeren van het beleid van de Unie op het gebied van landbouw, visserij, vervoer, interne markt en onderzoek, technologische ontwikkeling en de ruimte, houden de Unie en de lidstaten ten volle rekening met hetgeen vereist is voor het welzijn van dieren als wezens met gevoel, onder eerbiediging van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen en gebruiken van de lidstaten met betrekking tot met name godsdienstige riten, culturele tradities en regionaal erfgoed.
Hoe ingewikkeld de handelsbelemmeringen het kunnen maken, blijkt uit de Nederlandse ervaringen met pogingen om preventieve vaccinatie tegen vogelgriep te realiseren. Lees het artikel Nederland pakt nog niet door met vaccinatie van al het pluimvee tegen vogelgriep