Een kwart eeuw na de invasie van mannen in witte en blauwe pakken, is het tijd voor een rationele analyse van wat er feitelijk gebeurde in de eerste maanden van 2001. Ik zat destijds midden in het gebied waar mond – en klauwzeer heerste en schreef als verslaggever van het Deventer Dagblad over de ‘’killing fields’’.
Een medewerker van de Rijksdienst voor Vee en Vlees verscheen op 23 maart 2001 aan het hek van onze boerderij met een brief. Onze varkens en schapen werden verdacht van een besmetting met het virus. Ze zouden op korte termijn worden gedood en vernietigd. Maar eerst kwamen ze bloed afnemen. Een dag of wat later stond de complete ruimingskaravaan voor de deur, inclusief catering en toiletwagens. De eerste die zich meldde, was een man met een schietmasker. De uitslag van het bloedonderzoek hebben we nooit gekregen.
Toen beschouwde ik het als vorm van zinloos staatsgeweld, vrijwel zeker wetende dat de dieren niets mankeerden. Nu zie ik de mkz-uitbraak, die uiteindelijk het leven kostte aan meer dan 200.000 veelal gezonde evenhoevige dieren, vooral als het zoveelste symptoom van een hyperproductief en onhoudbaar veehouderijsysteem, passend in een patroon van voedselschandalen en misstanden. Het was geen ramp die ons en vele anderen overkwam. Het bleek een ingecalculeerd risico.
De verontwaardiging is weggeëbd, de behoefte om – voor zover mogelijk – het ware verhaal te vertellen is alleen maar toegenomen. Waarom was onze veestapel in 2001 niet beschermd tegen het virus? Waarom werden de koeien, schapen, geiten en varkens alsnog gevaccineerd en moesten ze uiteindelijk toch dood en vernietigd, terwijl ze niets mankeerden? Wie of wat gaf daarbij de doorslag?
Valse argumenten voor een overkill aan maatregelen
De Nederlandse overheid bleek in staat de schijn op te houden dat er werd gehandeld volgens de regels van de dierziektebestrijding. Om recht te breien wat krom was, zijn er tot in de rechtszaal valse argumenten aangevoerd voor de overkill aan maatregelen. De Tweede Kamer werd vakkundig buitenspel gezet. De verantwoordelijken voor het schandaal gingen zonder verantwoording af te leggen vrijuit. Er kwam geen parlementaire enquête. Het Ministerie van Landbouw had al tijdens de crisis zelf de aanzet gegeven tot een evaluatie. Met een ruim 500 pagina’s tellend rapport moesten we het maar doen.
Uiteraard is dit mijn verhaal. Maar wel gebaseerd op talrijke bronnen. Waarvan ik er één in het bijzonder wil noemen: Verzet en verlangen, het proefschrift van Tjirk van der Ziel. Hij legde in zijn onderzoek naar de mkz-crisis een zeldzame combinatie van fijnzinnigheid, empathie, feitelijkheid en afstandelijkheid aan de dag.
Was de crisis nog ergens goed voor? Ik zou het niet weten, behalve dan dat er sindsdien een paar vegetariërs zijn bijgekomen.
Kan zoiets zich weer voordoen in Nederland? Ja. Zolang de zeer vermogende vee-industriëlen in Nederland hoofdzakelijk vlees, zuivel en eieren blijven produceren voor de wereldmarkt (exportwaarde in 2024 ruim 20 miljard), kan er een moment komen waarop alles en iedereen moet wijken voor hun belangen. Een moment waarop er weer per decreet zal worden geregeerd.
Je kan de inhoud van deze pagina niet kopiëren